Schaarse vergunningen: transparantie versus zorgvuldigheid
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 13 mei 2026 een interessante uitspraak gedaan over de verdeling van schaarse vergunningen en de betekenis van een vooraf aangekondigde ingangsdatum (ECLI:NL:RVS:2026:2738, Raad van State, 202400859/1/A3). De uitspraak maakt duidelijk dat transparantie een essentieel uitgangspunt is, maar niet doorslaggevend wanneer deze botst met het zorgvuldigheidsbeginsel.
De aanleiding: een speelautomatenhal die niet kon starten
Aanleiding voor deze uitspraak was een exploitatievergunning voor een speelautomatenhal in Heerlen. De burgemeester verleende deze vergunning voor tien jaar, met als ingangsdatum 1 januari 2021. De vergunninghouder verzette zich tegen die datum, omdat zij op dat moment nog niet kon starten met de exploitatie. Andere noodzakelijke vergunningen waren namelijk nog niet verleend, waardoor feitelijke ingebruikname onmogelijk was.
De rechtbank stelde de burgemeester aanvankelijk in het gelijk en oordeelde dat hij, gelet op de transparantie bij de verdeling van schaarse vergunningen, gebonden was aan de eerder in een aankondiging genoemde ingangsdatum. Volgens de rechtbank stond het gelijkheidsbeginsel eraan in de weg om daarvan af te wijken.
De Raad van State: een streefdatum is niet bindend
De Raad van State dacht daar echter anders over. Volgens de Raad van State blijft het feit dat overheden bij schaarse vergunningen gelijke kansen moeten garanderen door vooraf duidelijkheid te bieden over de procedure, het aanvraagtijdvak en de verdelingscriteria weliswaar het uitgangspunt, maar de ingangsdatum van een vergunning valt daar niet onder. Het vooraf noemen van een ingangsdatum — zeker wanneer deze als “streefdatum” wordt gepresenteerd — heeft volgens de Raad van State een informatief karakter en is niet juridisch bindend.
Zorgvuldigheid weegt in dit geval zwaarder
Vanwege het zorgvuldigheidsbeginsel had de burgemeester aanleiding moeten zien om van de aangekondigde ingangsdatum af te wijken. Doorslaggevend is dat de benodigde aanwezigheidsvergunning pas maanden later werd verleend, terwijl de vertraging daarin bij de gemeente zelf lag. De exploitant kon daardoor niet tijdig starten, terwijl de looptijd van de vergunning wel al was gaan lopen. Een dergelijke gang van zaken wordt door de Raad van State onzorgvuldig geacht.
Een bestuursorgaan moet bij het vaststellen van een ingangsdatum rekening houden met de feitelijke mogelijkheid om van de vergunning gebruik te kunnen maken. Dat geldt temeer wanneer vertraging in de besluitvorming voor rekening van de overheid komt. In zo’n situatie mag de vergunninghouder daarvan niet de dupe worden.
Gevolg: een nieuwe ingangsdatum
De burgemeester moet een nieuwe ingangsdatum vaststellen, zodanig dat de vergunninghouder daadwerkelijk gedurende de volledige vergunningsperiode (tien jaar) kan exploiteren.
Wat betekent deze uitspraak voor de praktijk?
Deze uitspraak verduidelijkt de verhouding tussen transparantie en zorgvuldigheid bij schaarse vergunningen. Transparantie verplicht bestuursorganen om vooraf duidelijkheid te bieden over de verdeling van vergunningen, maar strekt niet zover dat ieder vooraf genoemd detail bindend is. Bestuursorganen zijn daarbij verplicht om in concrete gevallen maatwerk te leveren en te voorkomen dat vergunninghouders nadeel ondervinden van vertraging veroorzaakt door het bestuursorgaan.
Een vooraf aangekondigde ingangsdatum mag dus bij de verlening van een schaarse vergunning geen vanzelfsprekend uitgangspunt zijn wanneer deze in de praktijk onredelijk uitpakt. Vanuit het oogpunt van zorgvuldigheid moet een vergunning daadwerkelijk benut kunnen worden gedurende de beoogde looptijd.
Vragen?
Heeft u nog vragen of wilt u hier meer over weten, neem dan contact op met één van onze specialisten.
